Ёшлар тарбиясига таъсир ўтказаётган замонавий “ўйинчоқлар”
Бугун инсоният замонавий технолигия жадаллик билан ривожланиб бораётган даврда яшаяпти. Ҳар бир соҳада инсон қўл меҳнати ўрнини техника эгаллаб келмоқда. Хусусан, мобил алоқа воситаларини ҳам ҳаётимиздаги ўрни кундан кунга ошиб, унга бўлган эҳтиёж ва қизиқишларимиз ортиб бормоқда.
Ёшларимиз миқиёсида оладиган бўлсак, улар бу воситадан турли мақсадаларда фойдаланиб келишмоқда. Ҳоҳлаган жойимизда истаган мавзумизга оид маълумотни ушбу восита орқали топиб олишимиз мумкин. Шунингдек, ёшлар хорижий тил бўладими, тадбиркорлик соҳасими, масофадан туриб ўз билим ва малакаларини оширишлари мумкин.
Лекин доим ҳам бу ёшларимизнинг алоқа воситалари ота-она ёки бошқа яқинлари томонидан назорат қилинадими? деган савол бизни қийнайди. Ижтимоий тармоқ орқали сузиб кираётган турли ҳил маълумотлар, яъни ўзбек менталититетига ёд бўлган ғоя ва қарашлар бугун ёшларни тўғри йўлидан адашиб қолишига сабаб бўлмоқда. Хўш, сизнинг фарзандингиз мобил алоқа воситасидан фойдаланадими ёки уни назорат қилиб турасизми? Тўғри, доим ҳам болани назорат қилиш ёки тергаш салбий оқибатларга яни болани кўп ёлғон гапириши ёки ичидагиларни яширишига олиб келиши мумкин. Ушбу замонавий дунёда ёшлар китоб ўқишдан кўра, ўзи учун қизиқ бўлган маълумотларни мобил алоқа воситаларидан фойдаланган ҳолда ижтимой тармоқлардан қидириб топишни афзал кўрмоқда. Шуни унутмаслик керакки, инсон тафаккурини юксалтирувчи асосий куч бу – мутолаа. Дунё тарихидаги энг кучли подшоҳу, бошқа бир сиёсий давлат арбоблари ҳақида маълуотларни ўқисангиз барчасида кичик ёшдан бошлаб китоб ўқиш орқали ўз билим ва кўникмаларини шакллантирганлигини гувоҳи бўласиз. Албатта, ҳозирга замонавий дунёда, замонавий билимларни ўрганиб бориш муҳим, лекин бунинг ёшлар тарбисига салбий таъсирлари тўғрисида ҳам оз-моз қизиқиб қўйиш зиён қилмайди. Буни олдини олишда биринчи навбатда, ота-оналар, устоз ва мураббийлар масъулдир.
Билим маскани ҳисобланган мактабларда ҳам бугунги кунда ушбу мобил алоқа воситалари сабабли ўқувчи ва ўқитувчи ёки ота-она ва ўқитувчи орасида турли ҳил келишмовчилик ва низолар келиб чиқмоқда. Сабаби, бугун мактабларда кундан кунга ўқувчиларда мобил алоқа воситаларидан фойдаланиш ва унга бўлган қизиқиш ортиб бормоқда. Бу ўз навбатида ўқувчиларни дарсларга бўлган қизиқиши ва диққатини тарқоқ бўлишига олиб келмоқда. Натижада мактаблардаги таълим сифатининг тушиши юзага келмоқда. Буни олдини олиш мақсадида мактабларда қатъий тадбирлар ўтказилиши ва кузатув ишлари олиб борилиши талаб этилмоқда. Ўқитувчилар кўп вақтини таълимга эмас, ўқувчи тарбияси билан шуғулланшига сарф қилмоқдалар. Статистик маълумотларга кўра, 2050 йилгача Осиё қитъасида
69 % аҳоли узоқни кўра олмаслик касаллигига чалиниши мумкин. Ачинарлиси, уларнинг аксар қисми болалар.
Ўзбекистон Республикасида таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш самарадорлигига эришиш ва ўқувчи ёшлар ўртасида соғлом турмуш тарзини қарор топтириш учун шарт-шароитлар яратиш мақсадида Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 21 майдаги 139-сон қарорига илова тариқасида “Ўзбекистон Республикаси таълим муассасаларида мобил телефонлардан фойдаланиш тартиби тўғрисида”ги низом қабул қилинган. Ушбу Низом, идоравий мансублигидан қатъи назар, умумий ўрта, ўрта махсус, касб-ҳунар ва олий таълим муассасаларида мобил телефонлардан фойдаланиш тартибини белгилайди ҳамда сифатли таълим олиш ва касбий тайёргарликка эга бўлишда, давлат ва жамият манфаатлари йўлида ўқувчи ёшларнинг соғлиғини сақлашда хавф-хатарларни камайтиришда ўқувчилар ва талабаларнинг конституциявий ҳуқуқларини таъминлашга йўналтирилган. Шунингдек, ушбу Низомда таълим муассасалари ҳудуди ва хоналарида телефонлардан фойдаланиш тартиби, низом талабларини бузганлик учун жавобгарлик ҳолатлари кўрсатиб ўтилган. Ушбу Низом талаблари билан танишиб чиқиш ҳар бир ота-она ва ўқувчи, устоз ва мураббийнинг таълим муассасасида юзага келиши мумкин бўлган юқоридаги каби муаммоли вазиятларни ҳал қилиш ва ўқувчи ёшлар ўртасида ҳуқуий тарбияни шакллантириш учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин.
Юқорида келтирилган муаммоларни биргина ечими албатта ота-она бўлиб қолаверади. Чунки фарзанд тарбияси оиладан бошланади. Келажакда фарзандимизнинг руҳан ва манан бақувват бўлиши, ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий тарбиясини шаклланиши биз ота-оналар учун муҳим омил бўлиб хизмат қилишини ҳеч қачон ёддан чиқармаслик керак.
Ш.Хакимов, Фарғона вилоят суди
судья катта ёрдамчиси