Олтиариқ туманида Фарғона вилояти судлари раислари иштирокида оммавий сайёр қабул ўтказилди

Фарғона вилоят суди раиси А.Утаев ва вилоят маъмурий суди раиси Д.Махаматов ҳамда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар раҳбарлари иштирокида Олтиариқ туманида сайёр қабул ўтказилди.

Мазкур тадбирда фуқароларнинг жиноят, фуқаролик ва маъмурий соҳаларга оид мурожаатлари ўрганилди.

Сайёр қабулда суд раислари томонидан жами 17 нафар фуқароларнинг мурожаатлари қабул қилинди. Шундан 12 тасига ҳуқуқий тушунтириш берилди, 5 таси жойида ижобий ҳал этилди.

Фарғона вилоят судининг
жамоатчилик ва ОАВ билан алоқалар
бўлими бош консультанти
Сарвар Турғунбоев

Конституция: таълим ва ёшлар

“Ҳар бир давлат ўз истиқлол ва тараққиёт йўлини танлар экан, халқ фаровонлигини таъминлашга хизмат қиладиган энг муҳим мақсад ва вазифаларини ўзининг Конституция – асосий қонунида мустаҳкамлаб олади. Бинобарин, ўз халқининг ҳоҳиш-иродаси, дили ва тилидаги эзгу ниятларига ҳамоҳанг конституцияга эга бўлган мамлакат ўзи белгилаган юксак марралардан ҳеч қачон оғишмасдан, доимо олдингақкараб боради.”  Ш.Мирзиёев

 

Янги минг йилликнинг боши ХХИ аср оʻзбек халқи учун Оʻзбекистонни буюк давлатга айлантириш ва инсон ҳуқуқлари мустаҳкам бўлган фаровон ҳаёт қуриш асри бўлди. Давлат жамият ҳаётининг барча соҳаларида туб янгиланиш ва бунёдкорлик ишларини кенг кўламда амалга оширмоқда.

Мустақил демократик йўлдан одимлаётган Ўзбекистоннинг энг улуғ мақсади, аввало, халқимиз учун кўзланган ислоҳотларни амалга оширишга қаратилгани билан эътиборлидир.

Истиқлолга эришгач, мамлакатимиз тараққиётидаги барча ўзгаришлар, янгиланиш ва ютуқлар замирида Конституция ётади. Бугун Конституция тўгрисида, унинг маъно-мазмуни ва мустаҳкам тамойиллари ҳақида сўз юритар эканмиз, асосий Қонунимизда биринчи навбатда шахс манфаатининг давлат манфаатларидан устун келиши, инсон, унинг ҳуқуқ ва эркинликлар. энг олий қадрият сифатида муҳрланган.

Асосий Қомусимизда белгилаб қўйилган меъёрларнинг қанчалик ҳаётда ўз ифодасини топаётганини ўсиб келаётган ёш авлоднинг Конституция ва унинг асосида қабул қилинган қонунларнинг мазмун-моҳияти тўғрисида ҳуқуқий билимга эга эканлиги, ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятининг юксаклиги муҳим аҳамият касб этади.

Ҳозирги босқичда таълим маданиятни шакллантириш, шахс камолоти ва демократик қадриятларни мустаҳкамлашнинг энг муҳим омилидир. Таълимга сармоя киритиш самарадорлиги Жаҳон банки ҳисоботида ҳам берилган боʻлиб, халқаро экспертлар томонидан оʻтказилган тадқиқотга коʻра, таълимга ёʻналтирилган 1 доллар сармоя мамлакатга 3-6 доллар фойда келтириши таъкидланган. Бунда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси таълим соҳасини ривожлантиришда асосий ўрин тутади, чунки айнан қонунчилик нормалари нафақат чегараларни, балки бутун таълим жараёни қуриладиган тамойилларни ҳам қуради.

Таъкидлаш жоизки, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг янги таҳририда таълим масалаларига бағишланган алоҳида модда бор. 50-моддага мувофиқ, ҳар бир шахс бевосита таълим олиш ҳуқуқига эга, давлат узлюксиз таълим тизимининг ривожланишини таъминлайди, мактабгача таълим ва тарбияни ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратади; давлат эса бепул умумий ўрта ва бошланғич касб-ҳунар таълимини кафолатлайди.

Конституцияга таълим олиш ҳуқуқи тўғрисидаги модданинг киритилиши фуқаролар учун жуда кўп имтиёзлар беради:

Биринчидан, бу таълимни инсоннинг асосий ҳуқуқи сифатида тушунишни кучайтиришга ёрдам беради.

Иккинчидан, ушбу ҳуқуқнинг мустаҳкамланиши унинг янада ишончли ва барқарор ҳимоя қилинишини таъминлайди.

Учинчидан, аниқ меъёр ва тамойилларга асосланган қулай таълим муҳитини яратишга хизмат қилади, бу эса мамлакат таълимини ривожлантиришга хизмат қилади.

Тўртинчидан, бу барча фуқаролар учун таълим олишда кўпроқ тенг имкониятлар яратишга ёрдам беради ва натижада ижтимоий тенгсизликларни камайтиради.

Алоҳида эҳтиёжларга эга бўлган болалар учун таълим ташкилотларида инклюзив таълим ва тарбиянинг ташкил этилиши, уларни ҳамма қатори умумий мактабларда ҳам ўқишини йўлга қўйилиши Янги Ўзбекистонда инсон қадри тамойилининг амалий ифодаси ҳисобланади.

Конституцияда давлат мактабгача таълим ва тарбияни ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратиши ва бошланғич профессионал таълим бепул эканлиги ҳам белгиланган. Ўзбекистонда таълимни ривожлантиришга доимий эътибор қаратилиб, бу йил сайин ортиб бормоқда. Ўтган йиллар давомида салмоқли натижаларга эришилганини алоҳида таъкидлаш лозим. Мактабгача таълим муассасаларига қамраб олиш даражаси 27,7 фоиздан 71,8 фоизга, мактаблар сони 9719 тадан 10522 таг етди. Охирги  йилларда олийгоҳлар сони 77 тадан 210 тага, уларга қабул эса, 5 бараварга ортиб, талабалар сони 1 миллионга, олий таълим қамрови – 9 фоиздан 38 фоизга ошди. Давлат грантлари сони ҳам 2 баравар кўпайиб, 40 мингтага етди, шундан, магистратура учун – 5 баравар кўпайди.

Конституцияда ёшлар масаласи алоҳида боб даражасига олиб чиқилиши Янги Ўзбекистонда ёшлар сиёсати устувор эканлигига яққол ишорадир.

Аҳолимизнинг 18 миллиондан ортиғи ёшлар эканлиги, ушбу кўрсаткич 2040 йилга бориб, 25 миллионга етишини ҳисобга олиб, Конституцияга ёшлар масаласига алоҳида боб киритилгани муҳим аҳамиятга эгадир.

Ёшларнинг шахсий, сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, маданий, экологик ҳуқуқлари ҳимоя қилинишини таъминлаш, жамият ва давлат ҳаётида фаол иштирок этишини рағбатлантириш, уларнинг маънавий, интеллектуал, ижодий, жисмоний ва ахлоқий жиҳатдан ривожланиши, ўз ҳуқуқларини амалга ошириши учун шарт-шароитларни яратиш мажбуриятини давлат ўз зиммасига олиши ёшлар ҳаётда ўзларини тўлақонли намоён этиш имкониятини таъминлайди.

Таълимга сармоя киритиш мамлакат келажагига сармоя киритиш эканлигини ҳисобга олсак, олий таълимни ривожлантириш нафақат юқори малакали кадрлар тайёрлаш, балки ижодий фикрлаш, изланиш ва янги технологияларни ишлаб чиқишни рағбатлантиради. Бу омиллар замонавий дунё муаммоларига муваффақиятли мослаша оладиган барқарор жамиятни шакллантиришга ёрдам беради.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш жоизки, Конституциямизага таълимга алоҳида урғу берилиши, таълимни ривожлантиришга йўналтирилган сармоя келажакка, халқ фаровонлиги ва интеллектуал юксалишини таъминлайдиган сармоядир. Ёшларни инновацион жамият қуришда масъулиятли ва самарали ролларга тайёрлаш учун таълимнинг юқори стандартларига зудлик билан интилиш муҳим аҳамиятга эга.

Фуқаролик ишлари бўйича
Ўзбекистон туманлараро суди судяси
Азизжон Турдалиев

Суд тизимида коррупсиявий хавф-ҳатарларни олдини олиш масалалари

Бугунги кунда жаҳон миқёсида давлатлар тараққиётига салбий таъсир коʻрсатаётган, барчани ташвишга солаётган коррупсия хавфи ортиб бормоқда. Коррупсия – сиёсат ва давлат бошқаруви соҳасидаги ижтимоий хавфли ходиса боʻлиб, давлат функсияларини бажариш ваколатига эга боʻлган ёки уларга тенглаштирилган шахсларнинг ноқонуний тарзда моддий ва бошқа бойликлар, имтиёзларни олишда оʻз мақоми ва у билан боғлиқ имкониятлардан фойдаланиши, шунингдек, бу бойлик имтиёзларни жисмоний ёки юридик шахслар қонунга хилоф равишда эгаллашига имкон беришида ифодаланади.

Тараққиётнинг янги босқичида Ўзбекистон учун коррупсиянинг ҳар қандай шаклдаги кўриниши ислоҳотлар шиддатини ва самарасини сусайтириши мумкин бўлган иллат ҳисобланади. Дарҳақиқат, Давлатимиз раҳбарининг 2022 йил 20 декабрдаги Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига мурожаатномасида “Коррупсияга қарши курашишда аҳолининг барча қатламлари, энг яхши мутахассислар жалб қилинмас экан, жамиятимизнинг барча аъзолари, таъбир жоиз бўлса, “ҳалоллик ватсинаси” билан эмланмас экан, ўз олдимизга қўйган юксак марраларга эриша олмаймиз”, деб бежизга таъкидланмаган. Шу сабабли, Янги Ўзбекистонда “Инсон қадри учун” тамойили асосида халқимизнинг фаровонлигини янада ошириш, инсон ҳуқуқлари ва манфаатларини сўзсиз таъминлаш ҳамда фаол фуқаролик жамиятини шакллантиришга қаратилган ислоҳотлар доирасида барча соҳаларда коррупсияга қарши муросасиз курашиш муҳитини шакллантириш талаб этилади.

 

Ҳозирги кунда давлат органларида коррупсиявий ҳолатларни олдини олиш ва уларга қарши кескин чоралар кўриш бўйича кўплаб ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Гарчи кескин чоралар кўрилаётган бўлса ҳам баъзи ҳолатларда коррупсия билан боғлиқ муаммолар ҳалигача давом этаётганлиги, айниқса давлат ҳокимятининг мустақил органи ҳисобланган суд тизимида бундай ҳолатлар юз бераётганлиги ҳеч биримизга сир эмас. Суд тизими фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиши, низоларни қонуний, адолатли ва ҳолисона ҳал қилиши, жиноятчиликка қарши фаол курашда адолатли қарорлар чиқаришга масъул орган ҳисобланади. Бироқ, коррупсия суд тизимидаги ходимларнинг айниқса, судяларнинг адолат ва қонунга содиқлигини заифлаштириб, адолат мезонларини бузади.

 

Суд тизимида коррупсиявий ҳолатларни авж олиши оқибатида суд қарорлари қонун устиворлиги асосида эмас, балки моддий манфаат ёки бошқа таъсирли воситалар орқали ҳал қилинишига олиб келади. Натижада, давлатда қонун устуворлиги, адолатлилик принципи ўрнига фуқароларнинг қонунларга амал қилиш истаги сусайиб, улар ўз ҳуқуқларини ўз қўли билан таъминлашга интилиши ортади. Коррупсия суд тизимида бир нечта кўринишларда намоён бўлади. Булар: суд жараёнига бошқа давлат органларининг аралашуви, иш ҳажмининг ойлик маош билан мутаносиб эмаслиги, суд жараёнларида шаффофликнинг етишмаслиги, ташқи таъсир ва сиёсий босим, каби бир қанча омилларни ўз ичига олади.

 

Мазкур ислоҳотлар суд тизимида коррупсиявий хавф-ҳатарларни олдини олишда мукаммал чора-тадбирлар десак асло муболаға бўлмайди. Суд тизимининг, хусусан судяларнинг қарорлар қабул қилишда мустақиллигининг кафолатлари қамрови кенгайтирилиши ва янада мустаҳкамланиши суд тизими фаолияти самарадорлигини ҳамда суд ва судялар холислиги даражасини, ишни кўришнинг очиқлиги ва сифатини ҳамда чиқарилаётган суд қарорларининг қонуний, адолатли ва энг асосийси асосли бўлишига замин яратади десак асло муболаға бўлмайди.

 

Фуқаролик ишлари бўйича
Ўзбекистон туманлараро суди судяси
Фозилжон Хатамкулов

Ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш: ҳуқуқий асослар ва миллий қадриятларга муносабат

Оила – жамиятнинг асоси, унда маънавий қадриятлар, меҳр-муҳаббат ва ўзаро ҳурмат устувор ҳисобланади. Ўзбекистонда оила институтлари миллий маънавий қадриятларга асосланган бўлиб, ота-она ва фарзанд ўртасидаги муносабатлар энг муҳим масалалардан бири сифатида қаралади. Бироқ, қонунчиликда белгиланган ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш чораси шарқона қадриятларимиз билан қанчалик мос келишини таҳлил қилиш ўринлидир.

Ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш Ўзбекистон Республикасининг Оила кодексида аниқ тартибда белгиланган. Бу жараён асосан боланинг манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида қўлланилади. Қуйидаги ҳолатларда ота ёки она ушбу ҳуқуқдан маҳрум қилиниши мумкин:

Ота-она (улардан бири) қуйидаги ҳолларда:

ота-оналик мажбуриятларини бажаришдан бош тортса, шу жумладан алимент тўлашдан бўйин товласа;

узрсиз сабабларга кўра ўз боласини туғуруқхона ёки бошқа даволаш муассасасидан, тарбия, аҳолини ижтимоий ҳимоялаш муассасаси ва шунга ўхшаш бошқа муассасалардан олишдан бош тортса;

ота-оналик ҳуқуқини суиистеъмол қилса, болаларга нисбатан шафқатсиз муомалада бўлса, жумладан жисмоний куч ишлатса ёки руҳий таъсир кўрсатса;

муттасил ичкиликбозлик ёки гиёҳвандликка мубтало бўлган бўлса;

ўз болаларининг ҳаёти ёки соғлиғига ёхуд эри (хотини)нинг ҳаёти ёки соғлиғига қарши қасддан жиноят содир қилган бўлса, ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиниши мумкин.

Бу ҳолатларда давлат боланинг ҳуқуқ ва манфаатларини биринчи ўринга қўяди. Миллий қадриятларимизда оила муқаддас деб қаралади. Ота-она бола учун нафақат ҳаёт манбаи, балки маънавий тарбиячи ҳамдир. Шу сабабли, ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш каби қадам кўплаб маънавий саволларни туғдиради:

Шарқ халқлари учун бағрикенглик, кечиримлилик ва муносабатларни яхшилаш асосий тамойиллардан бири ҳисобланади. Ота ёки онанинг хатоси бор бўлса, уни тузатиш имкониятини бериш маънавий қадриятларимизга мос келади.

Болалар ва ота-она ўртасидаги узилиш жамиятдаги маънавий алоқаларга салбий таъсир кўрсатади. Оилавий муҳитда юзага келган муаммоларни оила ичида ҳал қилиш шарқона анъаналаримизга мувофиқдир.

Ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш қонуний жиҳатдан зарур ҳолларда қўлланиладиган чора бўлишига қарамай, шарқона анъаналар ва маънавий қадриятлар нуқтаи назаридан бу масалага эҳтиёткорлик билан ёндашиш талаб этилади. Миллий маданият ва ҳуқуқий нормалар ўртасидаги мувозанат боланинг келажагини таъминлашда ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

 

Фуқаролик ишлари бўйича Ўзбекистон туманлараро суди раиси Элёржон Исмоилов

Ер тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ жиноят ишлари бўйича суд амалиёти мувофиқлаштирилди

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми томонидан 2024 йил 16 декабрда “Ер тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ жиноят ишлари бўйича суд амалиётининг айрим масалалари тўғрисида”ги
36-сонли қарори қабул қилинган.

Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 68-моддасига мувофиқ, ер, ер ости бойликлари умуммиллий бойликдир, улардан оқилона фойдаланиш зарур ва улар давлат муҳофазасидадир.

Ер кодексининг 8-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида ер фонди 8 турга бўлинади, хусусан, қишлоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун берилган ва х.к.

Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлар суғориладиган ва суғорилмайдиган (лалмикор) ерлар, ҳайдаладиган ерлар ва х.к. ерларга бўлинади.

Ер участкаси деганда, ер фондининг қайд этилган чегарага, майдонга, жойлашиш манзилига, ҳуқуқий режимга ҳамда давлат ер кадастрида акс эттириладиган бошқа хусусиятларига эга бўлган қисми тушунилади (Ер кодексининг 10-моддаси).

Eр участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш ва уларга нисбатан қонуний ҳуқуқлари мавжуд бўлмаган ҳолда улардан фойдаланиш  учун МЖтК 60-моддаси билан маъмурий жавобгарлик, маъмурий қарор чиқарилган пайтдан бошлаб, бир йил мобайнида шу ҳаракатни содир этганлик учун, ЖК 2291-моддасининг 1-қисми билан жиноий жавобгарлик белгиланган.

Ер участкасини ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш деганда, қонунчиликда белгиланган тартибда ажратилмаган, ер участкасига бўлган ҳуқуқни тасдиқлайдиган ҳужжатлар берилмаган ҳолда фойдаланиш тушунилиши лозим.

Ер кодексининг 44-моддасига кўра, қишлоқ хўжалигида фойдаланиш ва суғориш учун яроқли бўлган, сув ресурслари шу ерларни суғоришни таъминлай оладиган суғориш манбаи билан боғланган доимий ёки муваққат суғориш тармоғига эга бўлган ерлар суғориладиган ерлардир.

Суғориладиган ер участкаларини уларда қурилиш ишларини амалга оширган ҳолда ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш ушбу ер майдонларида ҳеч қандай ҳуқуқий асосга эга бўлмасдан қурилиш ишларини амалга оширишда ифодаланиб, ЖК 2291-моддасининг 2-қисмида билан жавобгарликка тортишга сабаб бўлади.

Суғориладиган ер участкаларини уларда қурилиш ишларини амалга оширган ҳолда ўзбошимчалик билан эгаллаб олиш жиноят аниқланган пайтдан бошлаб тамом бўлган ҳисобланади.

Суғориладиган ер участкалари тоифасига кирмайдиган ва ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, ажратилган ер участкасига туташ бўлган ҳамда туташ бўлмаган ерларда қурилиш ишларини амалга оширганлик учун МЖтК 60-моддасининг 3-қисмида кўрсатилган жавобгарлик юзага келади.

Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган суғориладиган ер майдонида қурилиш ишлари амалга оширилиб, қурилиш объектлари сотилса, қилмиш ЖК 2291-моддасининг 2-қисми ва 168-моддасининг тегишли қисми билан жиноятлар мажмуи тарзида квалификация қилинади.

Ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ёки ижарачилар ўзларига ажратилган ер, ер ости бойликларидан фойдаланиш шартларини ёки уларни муҳофаза қилиш талабларини бузиши оғир оқибатларга олиб келса (масалан, балиқ ҳовузини барпо қилган, тупроғини сотган ҳолатда ерни нобудгарчиликка олиб келган ва шу каби бошқа ҳолатлар), қилмиш ЖКнинг 197-моддаси билан квалификация қилинади.

Бунда, келиб чиққан оқибатларнинг оғирлиги, тегишли соҳа мутахассисларининг хулосалари ёки далолатномаларига асосан баҳоланади.

Суғориладиган ердан фойдаланувчилар (фермер, деҳқон хўжалиги ва бошқалар) улардан фойдаланиш шартларини бузган ҳолда қурилиш ишларини амалга оширса, уларнинг ҳаракатлари ЖК 2291-моддасининг 2-қисми билан квалификация қилинади.

Суғориладиган ер майдонининг эгаси, мисол учун фермер хўжалиги раҳбари бошқа шахс томонидан суғориладиган ер майдонида қурилиш ишларини амалга оширилишига йўл қўйса, тегишли асослар бўлган тақдирда, унинг ҳаракатлари ЖК 1971-моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилиниши лозим.

Расмий ҳужжатни сохталаштириб ва ундан фойдаланиш орқали суғориладиган ерга бўлган ҳуқуқ қўлга киритилиб, ушбу ер участкасида қурилиш ишлари амалга оширилса, айбдорнинг ҳаракатлари
ЖК 228-моддасининг тегишли қисмлари ва 2291-моддасининг 2-қисми билан жиноятлар мажмуи тарзида квалификация қилинади.

Агар ерга бўлган ҳуқуқни белгиловчи расмий ҳужжатни сохталаштириш мансабдор шахс билан тил бириктирган ҳолда содир этилган бўлса, мансабдор шахснинг ҳаракати ЖК 209-моддасининг тегишли қисми, бошқа шахснинг ҳаракати эса иштирокчилик сифатида ЖК 28, 209-моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилиниши лозим.

ЖКнинг 2291-моддасида назарда тутилган жиноятни биринчи марта содир этган шахс ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасининг қайтарилишини жиноят аниқланган кундан эътиборан ўттиз кунлик муддатда таъминласа ҳамда ўзбошимчалик билан эгаллаб олишнинг оқибатларини бартараф этса, озодликни чеклаш ва озодликдан маҳрум қилиш тариқасидаги жазо қўлланилмайди.

Бунда, қачон ер участкасининг қайтарилганлиги ҳамда ўзбошимчалик билан эгаллаб олишнинг оқибатларини бартараф этганлиги фактини тасдиқловчи далиллар (тўлов топшириқномалар, чипталар, ер участкасининг қайтарилганлиги ҳамда ноқонуний қурилма бузилганлиги ҳақидаги далолатномалар) мавжудлигига алоҳида эътибор қаратилиши лозим.

Бунда, тегишли мутахассис ёки эксперт хулосаларидан ташқари, «Google Map» ҳамда шу каби бошқа дастурлардан кенг фойдаланилиши лозим.

Зарарни ҳисоблашда ўзлаштирилган ҳудуддаги фойдаланишга яроқли бўлган ҳудуд чегирилиб, ҳақиқатдан ҳам нобудгарчиликка йўл қўйилган (қурилиш ости) ер майдонидан келиб чиқиш лозим.

Жиноят ишида айбланувчи тариқасида иштирок этишга жалб қилиш қарори ва суд ҳукмида ерни нобудгарчиликка йўл қўйилганлиги натижасида етказилган зарар ва ундирилиши лозим бўлган пул миқдорини аниқ кўрсатилишига эътибор қаратилсин.

Шахсни ЖКнинг 2294-моддасида назарда тутилган ер бериш тартибини бузганлик учун жавобгарликка тортишнинг зарурий шарти муқаддам шундай қилмишни содир этганлиги учун маъмурий жазога тортилган бўлишидир.

Ер бериш тартибини бузиш деганда, ер участкаларини мулк қилиб бериш (реализация қилиш), улардан доимий фойдаланиш ва уларни ижарага беришнинг қонун ҳужжатларида белгиланган тартибига риоя этмаслик тушунилади.

ЖКнинг 2294-моддасида назарда тутилган жиноятнинг субъекти ер бериш тартибига риоя қилиши лозим бўлган шахслар ҳисобланади.

Ушбу жиноят содир қилишда иштирок қилган, бироқ жиноят субъекти ҳисобланмайдиган шахсларнинг қилмиши иштирокчилик сифатида
ЖК 28, 2294-моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилиниши зарур.

Шахс илгари маъмурий жазо қўлланилганидан сўнг ер бериш тартибини икки ва ундан ортиқ маротаба бузган ҳамда жиноят содир этилган вақтда бу ҳаракатлари учун судланмаган бўлса, унинг ҳаракати такроран жиноят содир этиш сифатида ЖК 2294-моддаси 2-қисмининг «а» банди билан квалификация қилиниши лозим.

Ер бериш тартибини бузиш суғориладиган ерларнинг қишлоқ хўжалиги оборотидан чиқишига сабаб бўлса, шахснинг ҳаракатлари ЖК 2294-моддаси
2-қисмининг «б» банди билан квалификация қилинади ва бунда илгари шундай ҳаракати учун маъмурий жазо қўлланилган бўлиши талаб этилмайди.

Суғориладиган ерларни қишлоқ хўжалиги оборотидан чиққан деб баҳолашда, бу ҳақда мутахассиснинг хулосаси олинган бўлиши керак.

Ер бериш тартиби бузишда бевосита иштирок этмаган, бироқ ушбу тартибни бузиб, ер ажратилишига кўмаклашган бошқа шахсларнинг ҳаракатлари ЖК 28, 2294-моддасининг тегишли қисми бўйича квалификация қилинади.

ЖКнинг 2296-моддасида суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиш ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга берганлик учун жавобгарлик белгиланган.

Суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиш деганда, уни бошқа шахсларга моддий манфаат ёки бошқа ҳақ эвазига ўтказиш тушунилиши лозим.

Қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга бериш деганда, суғориладиган ер участкасини ёки унинг бир қисмини ҳуқуқи бўлмаган шахснинг тўлиқ эгалигига, вақтинча фойдаланишга ёхуд бошқача тарзда фойдаланишга топшириш тушунилиши керак.

ЖКнинг 2296-моддасида назарда тутилган жиноят суғориладиган ер участкаси ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиш ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга беришга қаратилган ҳар қандай ҳаракат содир этилган пайтдан бошлаб тугалланган ҳисобланади.

ЖКнинг 2296-моддасида назарда тутилган жиноятнинг субъекти суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотган ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга берган ҳар қандай шахс бўлиши мумкин.

Фермер хўжаликлари раҳбарлари, тадбиркорлик фаолияти субъектлари (масъулияти чекланган жамият, хусусий, оилавий, қўшма ва хорижий корхоналар, акционерлик жамиятлари ҳамда бошқалар) мансабдор шахслари ўз мансаб ваколатларидан фойдаланиб, суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқни сотиши ёхуд қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга бериши ЖК 2296-моддаси 2-қисмининг «г» банди билан квалификация қилиш учун асос бўлади. Бундай ҳолларда айбдорнинг ҳаракатини ЖКнинг 205-моддаси ёки 19211-моддаси билан қўшимча квалификация қилиш талаб этилмайди.

Агар шахс ўзининг суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқини сотиш ёки қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга беришдан ташқари, суғориладиган ерлар тоифасига кирмайдиган ва ўзгага тегишли бўлган ер участкасини ҳам сотса, унинг ҳаракати ЖК 2296-моддасининг тегишли қисми ва 168-моддасининг тегишли қисми билан жиноятлар мажмуи тарзида квалификация қилинади.

Шахс суғориладиган ер участкасига ёки унинг бир қисмига бўлган ҳуқуқини сотиш ёки қонунга хилоф равишда бошқача тарзда ўзга шахсга беришдан ташқари, пора беришга далолат қилган бўлса, унинг қилмиши
ЖК 2296-моддасининг тегишли қисми ва 28, 211-моддасининг тегишли қисми билан жиноятлар мажмуи тарзида квалификация қилиниши лозим. Пора беришга оғдирилган шахснинг ҳаракатлари эса, пора беришга суиқасд сифатида ЖК 25,211-моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилинади.
Судларга тушунтирилсинки, ер (мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган ер участкаси бундан мустасно) талон-торож жиноятлари предмети ҳисобланмаслиги сабабли, ер участкаларининг ноқонуний эгаллаб олиниши ёки турли асосларга кўра унга бўлган ҳуқуқни қонунга хилоф равишда бошқа шахсларга ўтказилиши ЖКнинг 167, 168-моддалари билан квалификация қилинмайди.

Қонунга хилоф равишда ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкасини мулкдорига қайтариш суднинг ҳал қилув қарорига кўра амалга оширилиши сабабли, суд қарорларида манфаатдор тарафларга тегишли тартибда судга мурожаат қилиш ҳуқуқи мавжудлиги тушунтирилиши зарур.

Бегзод Хайдаров
Фарғона вилоят суди судьяси

Skip to content